Fener Balat Gezi Rehberi: Durak Durak Yürüyüş Rotası

Haliç’in Tarihi Yarımada tarafında, birbirine bitişik iki semt: Fener ve Balat. Rum, Yahudi, Ermeni ve Bulgar toplulukların yüzyıllar boyunca yan yana yaşadığı bu mahallelerde bir kilisenin, bir sinagogun ve bir caminin birkaç sokak arayla durduğunu görürsünüz. Semtleri gezmenin en iyi yolu yürümektir; ama yokuşlar dik, sokaklar dolambaçlıdır ve sırayı doğru kurmazsanız aynı yeri iki kez dolaşırsınız. Bu Fener Balat gezi rehberi, Sakarya Tur’un Fener Balat turu programında izlenen sırayı temel alarak durak durak bir yürüyüş rotası öneriyor.

Kısa bir arka plan

Fener, Bizans döneminden beri Rum Ortodoks cemaatinin merkezlerinden biri oldu; Osmanlı döneminde Rum aileler, din adamları ve tüccarlar burada yaşadı. Balat ise uzun süre İstanbul’un Yahudi mahallelerinden biri olarak bilindi; Ermeni ve Bulgar cemaatlerinin ibadethaneleri de aynı sokaklarda yükseldi. Yirminci yüzyılda nüfus büyük ölçüde değişti, eski aileler semtten ayrıldı ve yerlerine başka şehirlerden gelenler yerleşti. Bugün gördüğünüz yapılar, bu katmanlı geçmişin ayakta kalan parçalarıdır. Rehber anlatımını dinlerken bu çerçeveyi akılda tutmak, her durağın neden orada olduğunu anlamayı kolaylaştırır.

Fener Balat gezi rehberi: rotanın mantığı

Fener, Haliç kıyısından yamaca doğru tırmanan bir semttir; Balat ise biraz daha batıda, kıyıya yakın düzlükte ve onun üstündeki sokaklarda uzanır. Önerdiğimiz rota Fener’de yokuş yukarı başlar, tepeye yakın yapıları gördükten sonra aşağı iner ve Balat’ta kıyıya paralel sokaklarda biter. Böylece en dik bölümleri günün başında, enerjiniz yerindeyken çıkmış olursunuz.

Fener durakları

1. Rum kilisesi ve okulu

Yürüyüş, Fener’in Rum Ortodoks geçmişini anlatan yapılarla başlar. Semt, Ekümenik Patrikhane’ye ev sahipliği yaptığı için Ortodoks dünyası açısından önemli bir merkezdir. Kilise avlularına girerken sessiz olun ve ayin sırasında fotoğraf çekmeyin.

2. Renkli merdivenler

Yokuş yukarı çıkarken basamakları farklı renklere boyanmış merdivenlerle karşılaşırsınız. Burası semtin en çok fotoğraflanan noktalarından biridir; hafta sonları sıra beklemeniz gerekebilir. Fotoğraf çekerken merdiveni kullanan mahalle sakinlerine yol bırakın.

3. Dimitrie Cantemir’in evi

Aynı bölgede, 18. yüzyılın başında Boğdan Prensi olan, aynı zamanda müzisyen ve tarihçi Dimitrie Cantemir’in İstanbul’da yaşadığı ev bulunur. Cantemir, Osmanlı müziği üzerine yazdıklarıyla da tanınır.

4. Moğolların Meryem Kilisesi

Bizans döneminden kalan ve İstanbul’un fethinden sonra da kilise olarak kalmayı sürdüren yapılardan biridir. Adını, yaptıran Bizans prensesinin bir Moğol hanıyla evlendirilmiş olmasından alır. Küçük ama tarihi katmanları zengin bir duraktır.

5. Fener Rum Lisesi

Kırmızı tuğladan yapılmış, kale görünümlü bina semtin siluetine hâkimdir. Halk arasında “Kırmızı Mektep” diye de anılır. Okul faal olduğu için içeri girilmez; dışarıdan, özellikle aşağıdaki sokaklardan bakıldığında en iyi görünür.

6. Panagia Paramythia Kilisesi

Fener bölümünün son durağıdır. Buradan sonra yokuş aşağı inerek Balat’a geçilir.

Balat durakları

7. Bulgar Kilisesi (Demir Kilise)

Haliç kıyısındaki Sveti Stefan Bulgar Kilisesi, demir parçalardan inşa edilmiş olmasıyla bilinir; bu yüzden halk arasında Demir Kilise denir. Parçaları başka bir yerde üretilip İstanbul’da birleştirilmiştir. Dış cephesi kadar iç süslemeleri de görülmeye değer.

8. Ahşap evlerin sokakları

Balat’ın iç sokaklarında renkli cepheli ahşap ve kâgir evler sıralanır. Bazıları onarılmış, bazıları hâlâ eski hâlindedir. Antikacılar, küçük kafeler ve eski esnaf dükkânları bu sokaklarda iç içedir. Belirli bir durak aramadan dolaşmak için en uygun bölümdür.

9. Ahrida Sinagogu

15. yüzyıla tarihlenen Ahrida Sinagogu, İstanbul’un en eski sinagoglarından biri olarak bilinir. Adını, kurucusu olan Ohri’li Yahudi cemaatinden aldığı anlatılır. Sinagoglar her zaman ziyarete açık değildir; içeri girmek için genellikle önceden izin gerekir. Tur programında yürüyüş bu bölgede tamamlanır.

10. Kahve molası

Yürüyüşü semtteki bir kahvecide Türk kahvesiyle bitirebilirsiniz. Programın gezilecek yerler listesinde Vefa Bozacısı da yer alır; boza, özellikle kış aylarında içilen geleneksel bir içecektir. Tur gününde bu durağa uğranıp uğranmayacağını rehberinize sorun.

Yürüyüş ipuçları

• Ayakkabı: Sokakların çoğu Arnavut kaldırımı ve diktir. Yağmurlu havada taşlar kayganlaşır; kaymayan tabanlı, rahat bir ayakkabı giyin.
• Kıyafet: Kilise, cami ve sinagog ziyaretleri için omuzları ve dizleri kapatan kıyafet tercih edin. Kadınlar cami ziyareti için yanlarında bir eşarp bulundursun.
• Mahalle hayatı: Fener ve Balat bir müze değil, yaşayan bir mahalledir. Evlerin pencerelerine ve kapılarına objektif doğrultmadan önce düşünün, insanları fotoğraflamadan önce izin isteyin.
• Kalabalık: Hafta sonları ve tatil günlerinde renkli merdivenler ve popüler kafeler çok kalabalık olur. Daha sakin bir yürüyüş için hafta içi tarihleri tercih edin.
• Açılış günleri: İbadethanelerin ve müzelerin ziyaret saatleri değişebilir. Ayin ya da ibadet sırasında içeri girmek mümkün olmayabilir.
• Su ve mola: Yokuşlarda nefeslenmek için ara ara durun; yazın yanınızda mutlaka su bulundurun.

Rotayı uzatmak isterseniz

Kendi başınıza geziyorsanız ve vaktiniz varsa, rotaya birkaç durak daha ekleyebilirsiniz. Fener’in tepesindeki Yavuz Sultan Selim Camii, Kanuni Sultan Süleyman’ın babası adına yaptırdığı bir külliyedir; avlusundan Haliç’e bakan manzarası yokuşu tırmanmaya değer. Balat’tan sonra Haliç kıyısındaki sahil parkında yürüyerek nefeslenebilir, kıyıdaki iskeleden Haliç vapuruna binip günü Eyüp ya da Karaköy tarafında tamamlayabilirsiniz. Vapur seferleri ve saatleri değişebildiği için iskeleye gitmeden önce güncel tarifeyi kontrol edin.

Fotoğraf için en uygun saatler

Renkli cepheler sabah ışığında daha yumuşak görünür ve sokaklar o saatlerde sakindir. Öğleden sonra dar sokakların bir yanı gölgede kalır; renkli merdivenler gibi popüler noktalarda ise bu saatlerde kalabalık artar. Tur programında yürüyüş sabah geç saatlerde başladığı için, fotoğraf önceliğiniz varsa rehberinize hangi durakta biraz daha fazla zaman ayrılabileceğini sorabilirsiniz.

Hangi mevsimde gidilmeli?

İlkbahar ve sonbahar, yokuşlu semtlerde yürümek için en rahat dönemdir. Yazın öğle saatlerinde dik sokaklar yorucu olabilir. Kışın ise yağmur ve rüzgâr yürüyüşü zorlaştırır, ama semt daha sakindir ve sıcak bir boza molası günü tamamlar.

Sakarya’dan Fener Balat’a

Kendi aracınızla gitmeyi düşünüyorsanız Haliç çevresinde park yeri bulmanın zor olduğunu hesaba katın. Fener Balat turu sabah 08.00’de Sakarya Kent Meydanı’ndan hareket eder ve Kocaeli üzerinden İstanbul’a gider; araçtan inildikten sonra gezi yaya olarak sürer. Programda öğle yemeği fiyata dahildir; müze ve ören yeri girişleri ise dahil değildir. Grup rezervasyonlarında kalkış noktası talebe göre değiştirilebilir.

İstanbul’un başka bir yüzünü yürüyerek görmek isterseniz Haliç’in karşı yakasındaki Galata, Cihangir ve Pera turu benzer bir tempoya sahiptir. Boğaz kıyısında daha sakin bir gün için Kuzguncuk, Çengelköy ve Küçüksu turu uygundur. Tüm seçenekleri İstanbul turları sayfasında bulabilirsiniz.